www.zakazenia.org.pl

  

 
4/2014 

 

 

 

 

 
 

 

 
 
 
Czy czyta Pan/Pani najnowszy numer Zakae?
Poka wyniki
 

 

suplement jabłkowski  

 

 
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
 

 

 
 
 
 
6/2008


Antyseptyka w higienie szpitalnej



ANTISEPSIS IN HOSPITAL HYGIENE

mgr Waldemar Olszak

Streszczenie

W poniszym artykule poruszono problemy antyseptyki, zwaszcza dotyczce podstawowych, codziennych czynnoci towarzyszcych wielu procedurom w relacjach pacjent − pracownik ochrony zdrowia. Szczegln uwag zwrcono na higieniczne i chirurgiczne mycie rk. Okrelono rwnie zasady antyseptyki profilaktycznej i terapeutycznej. Omwiono waciwoci preparatw do odkaania skry i bon luzowych. Zwrcono te uwag na konieczno zarzdzania ryzykiem zwizanym z procedur mycia rk.

Summary

In the article published below the author tries to present the issues concerning antisepsis, limiting it to daily activities that are connected with procedures in the relation of patient − heath care representative. Special attention was devoted to hygienic and surgical hand washing. The article mentions also the issues that refer to preventive and therapeutic antisepsis. Characteristics of specimens for skin and mucosal membrane disinfection were also discussed in this publication. Attention was drawn to the necessity of risk management which could accompany the process of hand washing.

Sowa kluczowe/Key words

antyseptyka, higieniczne mycie rk, higieniczne mycie i dezynfekcja rk, chirurgiczne mycie idezynfekcja rk, zarzdzanie ryzykiem

antisepsis, hygienic hand washing, hygienic hand washing and disinfection, surgical hand washing and disinfection, risk management

Dziaania antyseptyczne, czyli odkaajce powoduj znaczn redukcj mikroorganizmw chorobotwrczych oraz hamuj rozmnaanie si patogenw. Prekursorem antyseptyki by Semmelweis, wgierski lekarz poonik, ktry jako pierwszy zaleca mycie i odkaanie rk. Udowodni on, e stosowanie tych zabiegw wyranie zmniejsza wystpowanie gorczki poogowej. Wprawdzie utrzymywanie higieny rk wydaje si obecnie czynnoci naturaln i nawykiem, jednak w zwizku z licznymi przypadkami zakae szpitalnych naley podkrela znaczenie czystych rk w prewencji przenoszenia infekcji. Zbyt czsto obserwuje si zachowania wiadczce o nieumiejtnym higienicznym myciu rk. Ponadto wykonujc codzienne czynnoci, wiele osb zapomina o utrzymaniu staego higienicznego poziomu czystoci rk i wykonuje szereg kolejno nastpujcych po sobie zada diagnostycznych i leczniczo-pielgnacyjnych. Zabiegi antyseptyczne maj na celu redukcj liczby mikroorganizmw chorobotwrczych. Stosujc preparaty do odkaania wformie aplikacji miejscowej, osigamy konieczne biobjcze stenie.

Dziaania antyseptyczne mona podzielina:

- profilaktyczne, czyli poprzedzajce czynnoci diagnostyczne, zabiegi operacyjne, zabiegi pielgniarskie i poonicze; wyrniamy dziaania krtko- idugofalowe;

- terapeutyczne, tj. zwizane z leczeniem miejscowych zakae.

Tego rodzaju antyseptyka dotyczy skry ibon luzowych. Preparaty majce okrelony zakres mikrobjczoci rni si pod wzgldem wartoci. Wyznacznikiem rnic cechujcych preparaty jest miejsce ich stosowania. Dlatego rodki uywane do odkaania skry powinny mie odmienne waciwoci ni rodki przeznaczone do odkaania bon luzowych. Rnice te zostay przedstawione poniej.

Cechy rodkw do odkaania skry:

- szybkie dziaanie;

- dugotrway efekt (dziaanie przeduone i permanentne);

- szerokie spektrum dziaania;

- dobra tolerancja;

- brak przetrwalnikw;

- atwe usuwanie ze skry i bielizny barwnikw wchodzcych w skad preparatu.

Czas dziaania w zalenoci od zastosowania powinien wynosi 1−2,5 min.

Cechy preparatw do odkaania bon luzowych:

- szerokie spektrum dziaania;

- szybkie dziaanie;

- skuteczno w przypadku obcie organicznych;

- skuteczno po rozcieczeniu fizjologicznym;

- brak zmian w mikroflorze fizjologicznej przez zmian pH rodowiska;

- niewywoywanie reakcji opornociowych;

- dobra tolerancja miejscowa;

- nieznaczna tendencja do resorpcji;

- brak waciwoci mutagennych, teratogennych oraz karcinogennych.

C jednak bd warte choby najskuteczniejsze preparaty antyseptyczne, jeli zapomni si o przestrzeganiu zasad dotyczcych mycia i dezynfekcji rk. Poniej omwiono sposb chirurgicznego mycia i dezynfekcji rk. Celem tych zabiegw jest likwidacja flory przejciowej i staej rk oraz utrzymanie przez dwie godziny niskiego poziomu drobnoustrojw. Chirurgiczne mycie i dezynfekcj rk powinna rozpocz standardowa procedura mycia, nastpnie wydua si j do piciu minut: pierwsze mycie obejmuje donie, przeguby iprzedramiona, drugie za ogranicza si do doni, przegubw ipoowy przedramion. Po umyciu naley osuszy rce jaowym rcznikiem, poczynajc od doni i koczc na okciach. Do czyszczenia paznokci naley uywa tylko jaowej szczotki. Midzy zabiegami bez ponownego mycia stosuje si antyseptyk, ktry powinien charakteryzowa si przeduonym dziaaniem bakteriobjczym i bakteriostatycznym. Rce po przetarciu antyspetykiem musz pozostawa mokre a do samoistnego wyschnicia (czynno naley powtrzy dwukrotnie). Dezynfekcja rk powinna trwa co najmniej trzy minuty.

Wskazaniem do chirurgicznego mycia rk bd:

- zabiegi operacyjne;

- nakucia i punkcje staww i jam ciaa;

- ekstrakcje zbw;

- zabiegi w okulistyce;

- zakadanie wku centralnych;

- zabiegi laryngologiczne.

Zaleca si, aby anestezjolog i pielgniarka anestezjologiczna rwnie umyli chirurgicznie rce. Jak ju wczeniej wspomniano, codzienne czynnoci wykonywane w ramach zlecanych i planowanych procedur szpitalnych wymagaj od personelu szpitala przede wszystkim stosowania podstawowych zasad higieny, wtym higieny rk. Brudne rce mog by rezerwuarem swoistej szpitalnej flory bakteryjnej, atake transmitowa istniejce w rodowisku drobnoustroje. Szczegln uwag naley zwraca na przestrzeganie zasad higienicznego mycia rk iwyrabianie tego nawyku, poniewa taka dezynfekcja moe doprowadzi do usunicia ze skry od 90 do 99% flory bakteryjnej. Obecnie obowizuj dwie normy: PN-EN 1499 − Higieniczne mycie rk oraz PN-EN 1500 − Higieniczna dezynfekcja rk metod wcierania rodka dezynfekcyjnego.

Higieniczne mycie rk wedug Ayliffe’a wymaga stosowania pewnych zasad, ktre zapewniaj pozytywny efekt mycia. Kierujc si nimi, naley:

- usun z rk biuteri;

- paznokcie krtko przyci, pozbawi je lakieru i tipsw;

- uszkodzenie skry osoni wodoodpornym opatrunkiem;

- przez 15−30 sekund nanosi odpowiedni ilo rodka myjcego (4−5ml);

- rce my przez 60 sekund i puka przez 15 sekund;

- stosowa myda pynne o pH 5,5 wjednorazowych opakowaniach;

- osusza rce rcznikami jednorazowymi lub suszarkami elektrycznymi.

Czsto zachodzi konieczno czenia higienicznego mycia z dezynfekcj. Uywane w tym celu preparaty zapewniaj co najmniej 1000-krotn redukcj drobnoustrojw po minucie ekspozycji. Stosowanie oprcz higienicznego mycia rk rwnie dezynfekcji jest konieczne w nastpujcych sytuacjach:

- istnienie ogniska epidemicznego;

- przed i po pielgnacji chorego;

- przed i po kontakcie z cewnikami naczyniowymi, moczowymi i z ran chorego;

- po kontakcie z krwi i pynami ustrojowymi;

- w przypadku prawdopodobiestwa zetknicia si z drobnoustrojami chorobotwrczymi;

- przed karmieniem chorych izolowanych;

- przed pakowaniem wyrobw medycznych do sterylizacji;

- przed prac ze sprztem sterylnym;

- przed zaoeniem rkawic i po ich zdjciu;

- przed przystpieniem do pracy w kuchni mlecznej;

- przed przystpieniem do pracy w oddziaach neonatologii.

rodek dezynfekcyjny zawsze stosuje si na suche rce. Naley nanie okoo 3 ml preparatu i pozostawi rce wilgotne przez 30−60 sekund. Czynno t powtarza si pi razy. Omawiajc zagadnienia zwizane z utrzymaniem higieny rk, nie wolno zapomina orwnie wanej procedurze, jak jest przygotowanie skry do zabiegu. Sposb jej oczyszczenia zaley od rodzaju przewidywanej operacji. Oglnie rzecz ujmujc, podstawowym warunkiem uzyskania czystoci skry jest stosowanie myda i wody, przy czym mydo powinno mie pH zblione do fizjologicznej kwasowoci skry.

Aby zapobiec wystpieniu powika pooperacyjnych, naley w nastpujcy sposb przygotowa pacjenta do zabiegu operacyjnego:

- skr oczyci z brudu i zanieczyszcze organicznych;

- skr nieuszkodzon zmy mydem pod biec wod;

- skr uszkodzon zmy sterylnym roztworem soli fizjologicznej lub preparatem wodnym o waciwociach biobjczych;

- zastosowa kpiel i mycie przedoperacyjne preparatem antyseptycznym (zmniejsza ryzyko zakaenia miejsca operowanego, szczeglnie zalecane przed zabiegami ortopedycznymi, kardiochirurgicznymi i transplantacyjnymi);

- owosienie usun krtko przed zabiegiem za pomoc osobistej golarki.

Na zakoczenie warto jeszcze kilka zda powici zagadnieniu zwizanemu z zarzdzaniem ryzykiem, ktre stanowi nieodczny element pracy w szpitalu. Znajc istniejce zagroenia, bdzie mona im przeciwdziaa lub szybko eliminowa. A oto wykaz bdw zwizanych z higienicznym myciem rk i ich dezynfekcj:

- zbyt rzadkie mycie rk;

- niedokadne mycie;

- zbyt krtki czas mycia;

- uszkodzone skrki waw paznokciowych;

- brak bezkontaktowych kranw;

- nieprzestrzeganie mycia i dezynfekcji pojemnikw na mydo pynne;

- stosowanie rcznikw wielokrotnego uycia;

- niedokadne osuszanie rk przed ich dezynfekcj;

- le przeprowadzana dezynfekcja rk;

- zakadanie rkawic na wilgotne donie;

- przystpowanie do pracy z czynnymi stanami zapalnymi rk.