www.zakazenia.org.pl

  

 
3/2014 

 

 

 

 

 
 

 

 
 
 
Czy czyta Pan/Pani najnowszy numer Zakae?
Poka wyniki
 

 

suplement jabłkowski  

 

 
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
 

 

 
 
 
 
5/2006


Czynniki podnoszce poziom bezpieczestwa przy pracy centralnych sterylizatorni



mgr Jarosaw Czapliski

kierownik Dziau Dezynfekcji i Centralnej Sterylizacji Wojewdzkiego Szpitala Zespolonego w Elblgu

Adres do korespondencji:Dzia Dezynfekcji i Centralnej Sterylizacji Wojewdzki Szpital Zespolony, ul. Krlewiecka 146 82–300 Elblg



Czynniki podnoszce poziom bezpieczestwa pracy centralnych sterylizatorni

Factors which increase the level of safety at work in central sterilisation units

Streszczenie

Pod wzgldem bezpieczestwa pracy polskie centralne sterylizatornie w zdecydowanej wikszoci rni si na niekorzy od swoich odpowiednikw w krajach zachodnioeuropejskich. Przyczyn takiego stanu jest zacofanie organizacyjne i technologiczne, niedofinansowanie, bdnie pojmowana oszczdno i niezrozumienie znaczenia tych jednostek. Niniejszy artyku opisuje niektre z moliwych do zastosowania rozwiza, radykalnie podnoszcych poziom bezpieczestwa pracy.

Summary

As far as safety at work is concerned, the situation in most Polish central sterilization units is worse than in those in Western European countries. This stems from organizational and technological backwardness, lack of finances, misapprehended saving and underestimation of the significance of those units. The following article delineates a number of possible solutions which would radically increase the level of safety at work.

Sowa kluczowe/Key words

bezpieczestwo pracy > poziom ryzyka zawodowego

safety at work > occupational hazard level



Mimo nieustannej modernizacji polskich szpitali bezpieczestwo pracy w trakcie reprocesowania instrumentarium medycznego utrzymuje si na zbyt niskim poziomie. Problem ten ma zoon genez. „Pamitk” po PRL jest niedobr fachowcw w dziedzinie sterylizacji i zbyt may stopie centralizacji reprocesowania – mniej ni 200 centralnych sterylizatorni (CS), a naprawd nowoczesnych jest jeszcze mniej. Dodatkowo z powodu bolczek finansowych inwestowanie w bezpieczestwo jest postrzegane jako kosztowne. Dopiero wprowadzenie reformy spowodowao wzrost znaczenia CS, a zmiany przepisw (ocena ryzyka) skutkuj popraw warunkw pracy.

Bezpieczestwo i higiena pracy (BHP) to: „… og rodkw i urzdze sucych do stworzenia warunkw pracy, eliminujcych zagroenie ycia lub zdrowia zatrudnionych; usuwanie lub ograniczanie szkodliwoci zwizanych z procesem i rodowiskiem pracy (np. zagroenie ze strony maszyn i urzdze technicznych, szkodliwe gazy, pary i mgy, promieniowanie, haas, wstrzsy)” [1].

Praca szkodzi?



Pracownicy najczciej nie dostrzegaj wpywu na ich zdrowie czynnikw trwale towarzyszcych procesowi pracy. W PRL wczesne realia gospodarcze sankcjonoway tworzenie szkodliwych warunkw pracy. Liczyo si terminowe wykonanie planu, a nie zdrowie pracownikw (kuriozalny dodatek za prac w warunkach szkodliwych). Skutkiem bya swoista „demoralizacja” stosunkw pracy, trudna do wyeliminowania nawet po ostatnich zmianach przepisw.

Monotonne powtarzanie tych samych czynnoci i kontakt z tymi samymi czynnikami rodowiska pracy mog skutkowa pogarszaniem si zdrowia pracownikw i zwiksza ryzyko wystpienia wypadkw [2]. Ograniczenie monotonii jest jednym ze sposobw zwikszenia bezpieczestwa, ale zwiksza koszty. Paradoksalnie, wzrost kosztw pracy sprzyja poprawie warunkw, bo zwiksza opacalno inwestowania w bezpieczestwo. Przykad: i w polskich, i w szwedzkich szpitalach koszty zakupu wyposaenia utrzymuj si na porwnywalnym poziomie, rni je raco poziom pac. Pensja brutto szwedzkiej pielgniarki na oddziale intensywnej terapii to rwnowarto okoo 12 tysicy z, kilkakrotnie wicej ni w Polsce. Dlatego w polskich szpitalach mamy tani prac i drogi sprzt, a w Szwecji – odwrotnie. Wpywa to na opacalno inwestowania w BHP – w krajach o wysokich zarobkach utrzymuje si wysoki poziom bezpieczestwa pracy. W Polsce, przez fataln relacj kosztw pracy do kosztw inwestycji, centralizacj reprocesowania postrzega si jako rozwizanie kosztowne. Doszo do tego, e lansuje si kuriozalne pomysy korzystania z komercyjnych sterylizatorni. A wanie cisa centralizacja w obrbie szpitala umoliwia osignicie najwyszego poziomu bezpieczestwa pracy przy reprocesowaniu instrumentarium medycznego.



Zagroenia



W CS wystpuj zagroenia typowe dla pionu medycznego szpitali [3]. Rni si skal kontaktu z niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami:

- biologicznymi,

- chemicznymi,

- fizycznymi,

- psychofizycznymi.

Czynniki biologiczne



S nimi drobnoustroje i ich toksyny w materiale zanieczyszczajcym instrumentarium. Najwiksze zagroenie tworz wirusy przenoszone przez krew. Zanieczyszczone instrumentarium trafia do strefy brudnej CS, gdzie rozpoczyna si waciwe reprocesowanie. Ze wzgldu na skal kontaktu i waciwoci reprocesowanych przedmiotw (naruszanie cigoci tkanek), personel pracujcy w tej strefie naley do grupy pracownikw najbardziej zagroonych zakaeniami. Zagroe tych nie mona wyeliminowa, mona tylko minimalizowa skal zjawiska.



Czynniki chemiczne



W strefie brudnej, jeeli stosuje si wycznie manualne metody dezynfekcji, zuywane s due iloci preparatw dezynfekcyjnych. Chemikalia wnikajce do organizmw pracownikw przez skr i inhalacyjnie [4] mog powodowa odczyny skrne i podranienia drg oddechowych. Takie skutki najczciej wywouj preparaty z aldehydem glutarowym. rdem zagroe chemicznych jest te sterylizacja gazowa. Tlenek etylenu (EO) jest toksyczny i rakotwrczy. Polskie szpitale stosuj dwa rodzaje sterylizatorw gazowych, rnicych si skrajnie pod wzgldem poziomu bezpieczestwa pracy. Mniej bezpieczne s sterylizatory nadcinieniowe – w przypadku rozszczelnienia komory roboczej nastpi wypchnicie gazu do otoczenia i ekspozycja personelu na ten gaz. Na szczcie s to zdarzenia sporadyczne. Groniejsza staa ekspozycja personelu nastpuje w trakcie rozadunku sterylizatorw. EO zalega w sterylizowanych przedmiotach, w steniu niebezpiecznym dla organizmu ludzkiego. Sterylizatory nadcinieniowe nie oczyszczaj wsadu – usuwaj tylko gaz z wntrza komory, co jest czsto rdem kolejnego zagroenia, poniewa fabrycznie sterylizatory te wyposaa si w przewody do usuwania gazu, przenikliwe dla EO. Po kilku latach stenie EO w pomieszczeniu sterylizacji gazowej moe osign poziom zagraajcy zdrowiu. Najwysze bezpieczestwo zapewniaj podcinieniowe sterylizatory-aeratory, automatycznie oczyszczajce materia po sterylizacji. S pozbawione wszystkich wad sterylizatorw nadcinieniowych. Potwierdzaj to np. wyniki bada wykonywanych w kierowanej przeze mnie CS – stenie EO w pomieszczeniu sterylizatora utrzymuje si znacznie poniej dopuszczalnych wartoci. Sterylizator podcinieniowy nie tworzy adnych zagroe, jeeli aeracja odbywa si wycznie w komorze roboczej, bez przeadunku do oddzielnego aeratora. Odrbn kategori stanowi sterylizatory zasilane z kilkukilogramowych butli. EO jest rwnie substancj wybuchow. Rozszczelnienie duej butli moe mie bardzo powane nastpstwa dla caego szpitala. Obecnie przepisy [5] nie dopuszczaj ju takich rozwiza. Z pozostaych metod sterylizacji niskotemperaturowej tylko formaldehyd, jako substancja mutagenna [4], moe by rdem zagroe chemicznych.

Czynniki fizyczne



W strefie brudnej, w ktrej zmechanizowano mycie i dezynfekcj, czynnikami niebezpiecznymi s emisja ciepa i haas. Stosowanie metod manualnych skutkuje wysokim ryzykiem urazw mechanicznych i zakaenia. Te same czynniki, w innej skali, wystpuj w strefie czystej. Ryzyko zakaenia jest niewielkie, a gwne zagroenie, to emisja ciepa przez sterylizatory parowe – dotyczy to rwnie strefy sterylnej. Im mniejsza jest kubatura pomieszcze ze sterylizatorami, tym wiksze zagroenie. rdami haasu s pompy prniowe sterylizatorw.



Czynniki psychofizyczne



Polskie CS maj specyficzn rytmik pracy z powodu okresowych spitrze dostaw materiaw do reprocesowania. Skutkiem jest „przeplatanka” okresw mniej i bardziej wytonej pracy. Personel jest zmuszany do popiechu, co wywouje stres i przemczenie, a take staje si przyczyn pomyek i wypadkw. Jest to efektem bdnie pojmowanej oszczdnoci. Intensywnie eksploatuje si minimalne iloci instrumentarium, bo praca jest tania, a sprzt drogi. Taka eksploatacja bardzo skraca ywotno narzdzi, zwikszajc rzeczywiste koszty. Niesusznie obwinia si za to personel CS, pracujcy pod presj, gdy instrumentarium jest za mao i uytkownicy cigle daj skrcenia czasu reprocesowania.



Eliminacja zagroe



Eliminacj lub zmniejszenie zagroe w CS mona osign typowymi metodami obniania poziomu ryzyka zawodowego [4]:

- ograniczenie liczby pracownikw do niezbdnego minimum;

- rotacja personelu;

- zmiana technologii;

- stosowanie rodkw ochrony;

- edukacja personelu;

- precyzyjne procedury.

W bogatych krajach ogranicza si stosowanie sterylizacji gazowej, rzekomo ze wzgldw bezpieczestwa. W rzeczywistoci ograniczanie reprocesowania ma podoe czysto finansowe – wysokie koszty pracy i relatywnie niskie ceny materiaw jednorazowych. Ogranicza si stosowanie nawet sterylizacji parowej. Polsce, przy tak taniej pracy, jeszcze dugo bdzie si opacao reprocesowanie, cznie ze sterylizacj gazow.

Najwyszy poziom bezpieczestwa osiga si po wprowadzeniu cisej centralizacji reprocesowania – wszystkie wymagajce tego przedmioty trafiaj do CS i tam s poddawane okrelonym czynnociom. W cisej centralizacji zawieraj si wszystkie (z opisanych) sposoby podnoszenia poziomu bezpieczestwa. Osoby podnoszce kwesti wysokich kosztw powinny si raczej zastanowi nad sensem istnienia szpitala, ktry nie jest w stanie zapewni swoim pacjentom i pracownikom odpowiedniego poziomu bezpieczestwa. Korzystanie z zewntrznych sterylizatorni ma sens tylko w szpitalach o znikomym zapotrzebowaniu na reprocesowanie.

Na pocztku reprocesowania najwaniejszym zadaniem jest ograniczenie kontaktu personelu z zanieczyszczonym instrumentarium, przy minimalnym zuyciu chemikaliw. Midzy uyciem narzdzia i poddaniem go zasadniczemu myciu i dezynfekcji wystpuje najwiksze zagroenie czynnikami biologicznymi i chemicznymi, ktrych destrukcyjny wpyw ujawnia si najszybciej. Dlatego konieczno dotykania zanieczyszczonych przedmiotw oraz kontakt z chemikaliami powinny wystpowa jak najrzadziej. Suy temu konteneryzacja transportu materiaw i mechanizacja mycia i dezynfekcji. Moliwa jest te technologia, gdy pracownik CS dokonuje tylko przeadunku instrumentarium z kontenera do urzdzenia myjcego. Z kolei wystpujcy od lat dylemat, czy lepiej jest transportowa narzdzia do CS „na sucho” czy „na mokro”, moe rozwiza pojawienie si trzeciej moliwoci. Jest ju dostpny preparat wprowadzajcy now jako – piank do wstpnego mycia z dezynfekcj brudnych narzdzi, co eliminuje, wady transportu „suchego” (konieczno rcznego usuwania zaschnitych zanieczyszcze zwiksza ryzyko wystpienia zakaenia) i transportu „mokrego” (narzdzi nie trzeba zanurza w duej iloci pynu, co zmniejsza radykalnie ciar transportowanego materiau i eliminuje ryzyko oblania pynem zawierajcym materia potencjalnie zakany). Mniejsza jest rwnie skala kontaktu pracownikw z niebezpiecznymi chemikaliami oraz liczba sytuacji, w ktrych pracownik musi bra do rki zanieczyszczone narzdzie. Upraszcza to technologi i obnia koszty.

W strefie brudnej CS najwyszy poziom bezpieczestwa (automatyzacj) zapewniaj myjnie-dezynfektory. Najszerszy zakres automatyzacji umoliwiaj myjnie tunelowe (nie ma ich bodaj w adnym polskim szpitalu). Obecne przepisy [5] wprowadziy obowizek instalowania przelotowych myjni-dezynfektorw na granicy strefy brudnej i czystej. Dziki tym urzdzeniom radykalnie obnia si poziom ryzyka w trakcie oczyszczania narzdzi i zmniejsza zuycie szkodliwych chemikaliw, co obnia koszty. Negatywnym efektem mechanizacji jest zwikszenie emisji ciepa i haas – jego dokuczliwy wpyw wywouje zmczenie, nerwowo i trudnoci w koncentracji [4]. Mona to ograniczy, rotujc personel.

Wyszy poziom bezpieczestwa w strefie czystej i sterylnej mona osign dziki (rwnie nieobecnej w Polsce) automatyzacji obsugi sterylizatorw parowych – zaadunku i rozadunku, ktre mog si odbywa praktycznie bez udziau czowieka. Praca operatora moe si sprowadza do umieszczenia materiau na specjalnym transporterze i zdjciu go z takiego samego transportera po sterylizacji, w strefie rozadunku. A dziki wzkom transportowym o zmiennej wysokoci zaadunku mona wyeliminowa dwiganie cikich koszy lub kontenerw z materiaem do sterylizacji.

Klimatyzacja pomieszcze nie tylko eliminuje niepotrzebnie potgujcy zmczenie pracownikw nadmiar ciepa. ale rwnie osusza powietrze. A wysoka wilgotno to ryzyko kolonizacji drobnoustrojami namnaajcymi si w wodzie kondensujcej. Mog one wystpowa rwnie na trudno dostpnych powierzchniach i stanowi rdo zakaenia.

Optymalny poziom bezpieczestwa pracy dla sterylizacji gazowej mona osign, urzdzajc pomieszczenie sterylizacji zgodnie z aktualnymi przepisami [5] i instalujc w nim podcinieniowy sterylizator-aerator.

Eliminacja czynnikw psychofizycznych nastpuje po radykalnym zwikszeniu iloci instrumentarium uywanego w szpitalu. Wbrew pozorom przynosi to szpitalom same korzyci. Stosuje si to od lat w wielu krajach starej UE, dziki czemu CS utrzymuj stae tempo pracy przy minimalnym zatrudnieniu, bez przestojw w wykonywaniu zabiegw, w nastpstwie pomyek i awarii.

Dua powierzchnia uytkowa CS, szczeglnie strefy brudnej i czystej, umoliwia zautomatyzowanie reprocesowania, w stopniu niespotykanym dotychczas w Polsce.

Najwyszy poziom bezpieczestwa pracy CS osignito bodaj w krajach skandynawskich. U nas relatywnie wysokie koszty inwestycji negatywnie wpywaj na bezpieczestwo i umieszczaj wiele korzystnych rozwiza w sferze fanaberii. Upynie wiele lat, zanim wzrost kosztw pracy odwrci te relacje.



Pimiennictwo:

1. Nowa encyklopedia powszechna PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, 434.

2. Konarska M.: Monotonia jako czynnik obcienia podczas pracy – ocena ryzyka zawodowego, Bezpieczestwo Pracy, marzec 2003, nr 3, 1.

3. Wojciechowska-Piskorska H., Skuza L.: Bezpieczestwo i higiena pracy w zakadach opieki zdrowotnej, Orodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr Sp. z o.o., Gdask 2002, 31.

4. Uzarczyk A.: Czynniki szkodliwe i uciliwe w rodowisku pracy, Orodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr Sp. z o.o., Gdask 2006, 31–3, 417–8, 486.

5. Rozporzdzenie Ministra Zdrowia z 22 czerwca 2005 r. w sprawie wymaga, jakim powinny odpowiada pod wzgldem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urzdzenia zakadu opieki zdrowotnej, Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 116/05, poz. 985, 7377–8.



Cay artyku moesz odnale w czasopimie. Zapraszamy do prenumeraty.